YEK MCP — Yazma Eserlerde Yapay Zekâ Destekli Katalog Araması

Sorumlu kullanım: Bu araç portal.yek.gov.tr adresine senin kendi yetkili hesabınla erişir. Kurumun kullanım şartları otomatik erişimi sınırlayabilir; bu yüzden aracı yalnızca düşük hacimde, kişisel/akademik araştırma amacıyla kullan. Görsel ya da varak (sayfa) indirme bilinçli olarak yoktur.

Bu araç ne işe yarar?

Türkiye Yazma Eserler Kurumu'nun kataloğunda 674 binin üzerinde yazma ve nadir eser var. Bu devasa hazinede aradığını bulmak çoğu zaman şuna bağlı: doğru anahtar kelimeyi, doğru imlâyla, doğru alana yazabilmek. Bir mecmuanın adını tam bilmiyorsan, yalnızca "şu özelliklerde bir eser arıyorum" diyebiliyorsan, klasik katalog arama kutusu seni çoğu zaman yarı yolda bırakır.

YEK MCP tam burada devreye girer. Bu proje, YEK kataloğunu Claude gibi bir yapay zekâ asistanına konuşabileceğin bir araç hâline getirir. Artık katalogla tek tek anahtar kelime denemek yerine, asistanla doğal dilde sohbet ederek beyin fırtınası yaparsın:

• "Osmanlı Türkçesi, 100 varaktan kısa bir şiir mecmuası arıyorum" dersin,
• asistan senin yerine kataloğa gider, kayıtları okur, insan ölçütlerinle eşleştirir,
• sana uygun adayları gerekçeleriyle birlikte sıralar,
• istediğinde doğrudan açılabilir katalog bağlantısını verir.

Yani bu, bir "arama kutusu" değil; 674 bin eser üzerinde seninle birlikte düşünen bir araştırma asistanıdır.

Çalışma mantığı — neden böyle kurguladık?

Önemli olan kodun iç iskeleti değil, yaklaşımdır. Klasik bir katalog araması "kelimeyi yaz, eşleşeni getir" mantığıyla çalışır; insanın gerçek araştırma soruları ise çok daha bulanıktır. Araştırmacı "tam olarak şu kelime" demez; "şuna benzer, şu dönemden, şu türde, şu hacimde bir şey" der.

Bu araç, o boşluğu kapatmak için iki şeyi birleştirir:

1. Kataloğa erişen sade bir köprü. Asistan, senin oturumunla katalog sayfalarını çeker ve içlerindeki kayıtları (eser adı, kütüphane, koleksiyon, varak sayısı, dil, istinsah tarihi, içerik notu, dijital görüntü var mı…) düzenli, okunabilir bir veriye dönüştürür.
2. Üstünde düşünen yapay zekâ. Asistan bu düzenli veriyi okur, senin koyduğun ölçütlerle karşılaştırır ve katalog kayıtlarındaki farklı yazım ve eksik alanları da hesaba katar. Örneğin YEK, dil alanına çoğu zaman "Osmanlı Türkçesi" değil sadece "Türkçe" yazar; asistan bunu göz önünde bulundurur ve bir eserin Osmanlı Türkçesi olup olmadığını Arap harfli yazı türü + istinsah tarihi + içerik üzerinden değerlendirir.

Bu sayede araştırmacı, teknik ayrıntılarla uğraşmadan, kendi sorusunu kendi diliyle sorabilir.

Gerçek bir örnek: bir şiir mecmuası arayışı

Aşağıdaki, araçla yapılmış gerçek bir beyin fırtınası araması. Hiçbir kayıt adını önceden bilmeden, yalnızca insan ölçütleriyle başlandı:

Araştırmacı: Arama konusu: — Yazma eser olacak — Osmanlı Türkçesi olacak — Bir şiir mecmuası veyahut mecmua İyi olur: en fazla 100 varak vb. Bu kıstaslarla bir eser çıkar.

Asistan (kataloğu tarayıp kayıtları okuduktan sonra):

Kıstaslara uyan en güçlü aday — Mecmûa-i Eş'âr (öneri)

• Kayıt no: 611545
• Kütüphane: Milli Kütüphane
• Koleksiyon no: 06 Mil Yz A 2519
• Materyal: Yazma eser
• Hacim: 49 varak
• Dil: Türkçe · Alfabe: Arap alfabesi, harekeli nesih
• İstinsah: 19. yüzyıl
• İçerik: Bâkî, Muhibbî, Hayâlî, Fevrî, Rahmî, Şevkî ve başka şairlerin şiirleri
• Dijital görüntü: Var

Katalog notunda açıkça "Eser, şiir mecmuasıdır" deniyor. Türkçe, Arap harfli ve 19. yüzyıla tarihlendiği için Osmanlı Türkçesi ölçütünü en güçlü biçimde karşılayan kayıt bu.

Not: YEK dil alanında "Osmanlı Türkçesi" yerine genellikle yalnızca "Türkçe" yazar. Osmanlı Türkçesi değerlendirmesini Arap harfli yazı, istinsah tarihi ve katalog içeriğine dayanarak yaptım.

Dikkat: araştırmacı tek bir kayıt numarası bilmiyordu; yalnızca "şiir mecmuası, Osmanlı Türkçesi, kısa hacimli" dedi. Geri kalanını araç ve asistan birlikte yaptı.

Doğrudan bağlantı isteyebilirsin

Bir kaydı incelemek istediğinde asistandan "bunun linkini ver" demen yeterli; sana o eserin doğrudan açılabilen katalog sayfasını verir. Örneğin yukarıdaki öneri için:

https://portal.yek.gov.tr/works/detail/611545

Böylece beyin fırtınasından çıkan sonucu tek tıkla kurumun kendi sayfasında açıp doğrulayabilirsin.

Asistana kazandırdığı yetenekler (araçlar)

Asistan, sohbet sırasında perde arkasında şu dört aracı kullanır:

• search_yek_works — katalogda anahtar kelime / alan bazlı arama yapar.
• get_yek_work_details — bir eserin tüm katalog künyesini getirir (yukarıdaki Mecmûa örneğindeki gibi).
• list_yek_libraries — katalogdaki kütüphaneleri listeler.
• list_yek_collections — koleksiyonları listeler.

Sen bu araçların adlarını hiç bilmek zorunda değilsin; sadece ne aradığını anlatırsın, asistan doğru aracı kendi seçer.

---

Kurulum ve kullanım (teknik bölüm)

Bu bölüm aracı kendi bilgisayarına kuracaklar içindir. Adımları sırasıyla izlemen yeterli.

1. Kurulum

pip install -e .
playwright install chromium
Copy-Item .env.example .env   # PowerShell; gerekirse içini düzenle

2. Bir kerelik giriş (oturum açma)

Katalog, içeriğine erişmek için giriş ister. Bunu bir kez yaparsın:

python -m yek_mcp.login

Açılan tarayıcıda kendi hesabınla giriş yap (gerekirse e-Devlet/SMS), sonra terminale dönüp ENTER'a bas. Oturum bilgin yalnızca kendi bilgisayarında storage_state.json dosyasına kaydedilir ve sonraki aramalarda yeniden kullanılır. Oturumun zamanla sona ererse bu komutu tekrar çalıştırman yeterlidir.

3. Çalıştırma

yek-mcp           # yerel (stdio) MCP server olarak başlar

4. Claude Desktop / Claude Code'a ekleme

Aşağıdaki ayarı MCP istemcine eklersen asistan bu araçları otomatik görür:

{
  "mcpServers": {
    "yek": {
      "command": "yek-mcp",
      "cwd": "C:/path/to/yek-mcp"
    }
  }
}

Nasıl çalışır (mimari özet)

Detaylı tasarım gerekçeleri için: ARCHITECTURE.md. Kısaca:

• Katalog sayfaları sunucu tarafında HTML olarak üretilir; araç bu sayfaları çeker ve selectolax ile okunur veriye dönüştürür. Sonuçlar Pydantic modellerine yerleşir.
• Varsayılan istemci hafif ve hızlı httpx'tir. Playwright/Chromium yalnızca bir kerelik girişte (ve gerekirse YEK_ADAPTER=playwright ile tam-render yedeğinde) devreye girer; her iki yol da aynı okuyucuları paylaşır.
• Kimlik doğrulama, senin tarayıcı oturumundan alınan bir oturum bilgisiyle yapılır. Bu bilgi makineden dışarı çıkmaz, log'a/çıktıya yazılmaz ve depoya gönderilmez.
• Oturum sona erdiğinde araç sessizce boş sonuç dönmez; net bir hata verir ve seni yeniden girişe yönlendirir. Geçici ağ ve hız-limiti durumlarında ölçülü biçimde yeniden dener (varsayılan: en çok ~1 istek/saniye).

Bilinçli sınırlar

• Görsel/varak indirme yoktur (kota ve kullanım şartları hassasiyeti). Araç yalnızca katalog künyesiyle ilgilenir.
• Aramada library/collection ölçütleri kabul edilir ama doğrudan filtrelemeye değil, asistanın sonuçları kütüphane/koleksiyon bilgisine göre değerlendirmesine yarar.
• Katalogdaki kütüphane/koleksiyon sayıları, kurumun güncel içeriğine bağlı olarak değişebilir; sabit bir liste garanti edilmez.